|
Lijst
van enkele veel voorkomende begrippen en hun betekenis
|
Apostelen
De metgezellen en eerste leerlingen van Jezus. Na zijn dood bleven
de apostelen bij elkaar komen en na Pinksteren gingen zij de wereld
in om te vertellen over Jezus Christus. Zij zijn de stichters van
de kerk van Christus. De bekendste van de twaalf apostelen zijn Petrus
en Paulus. |
Bedevaart
Reis naar een bepaalde, heilige plaats, waar je mee doet aan de
rituelen om daarmee God, Christus, Maria of één van de heiligen te
dienen, te eren of om een gunst te vragen. Soms is een bedevaart een
vorm van boetedoening. Bekende bedevaartsplaatsen zijn: Heiloo, Banneux
en Lourdes. |
Bekeren
Je bekeren is jezelf omkeren, een nieuwe manier van leven beginnen.
Niet-christenen die, op basis van wat zij hebben gezien, gehoord of
ervaren van het christendom, besluiten om voortaan als volgeling van
Christus te gaan leven.
Iemand bekeren is 'n ander ertoe overhalen om als volgeling van Christus
te gaan leven.
(Bekeren is niet typisch christelijk, je kunt je ook bekeren tot de
Islam, het hindoeïsme of een andere levensbeschouwing) |
|
Broeder
Aanduiding van een medegelovige (prot.) of van een man die lid is
van een religieuze orde (rk).
|
|
Catechese
Diverse activiteiten die de bedoeling hebben het geloof te verdiepen
en te doen groeien via allerlei vormen van leren.
|
Catechismus
Een boek met de leer van de kerk. De Heidelbergse
Catechismus is een officieel geloofsdocument van de Protestantse Kerk
in Nederland |
|
Diaken
Een van de drie ambten in de Protestantse Kerk (naast Ouderling
en Predikant)
|
|
Diaconie
Activiteiten waardoor de gemeente zich solidariseert met mensen
in nood of werkt aan de oplossing van maatschappelijke problemen.
|
Dopen
Sacrament waarbij je wordt opgenomen in de gemeenschap van christenen.
De dopeling , vaak een kind, wordt besprenkeld met water waarmee wordt
aangegeven dat hij een nieuw leven als volgeling van Jezus Christus
begint. Met de doop wordt gevierd dat je een kind van God bent. Het
doopsel is geldig in alle christelijke kerken.
Zie ook: sacrament. |
Eucharistie, of Heilig Avondmaal, of Maaltijd van de Heer
Viering van een (rituele) maaltijd ter gedachtenis aan Jezus Christus
waarbij de dankzegging (in het Grieks: eucharistie) uitgesproken wordt
brood en wijn genuttigd worden als lichaam en bloed van Christus als
leeftocht op de weg van het Koninkrijk van God.
Zie ook: sacrament. |
Evangelie
Letterlijk: blijde boodschap. De Bijbel, het Nieuwe Testament,
kent vier evangelies (of evangeliën). Het evangelie volgens Lucas,
Marcus, Matheus en volgens Johannes. Iedere evangelist geeft zijn
getuigenis over het leven, werken, de dood en verrijzenis van Jezus
van Nazareth. Een evangelie is een geloofsverhaal, geen geschiedschrijving
in de strikte zin. |
Formule-gebeden
Een gelovig mens looft, prijst, dankt, smeekt, verzoekt en/of
zoekt God in het gebed. Een gebed is een vorm van praten met God of
zich verbinden met het goddelijke. In een formule-gebed worden daar
vaste, vaak eeuwenoude woorden (formules) voor gebruikt. Iemand (de
voorganger) opent het gebed met bekende woorden, waarna de gelovigen
in kunnen vallen en mee kunnen bidden. Naast het formule-gebed staat
het vrije gebed. |
Geloofsbelijdenis
Een serie uitspraken waarmee de gelovige uitdrukt waarin hij gelooft.
De kerk kent vele vaste formules voor de geloofsbelijdenis, (eeuwen-)oude
teksten waarin zo precies mogelijk is vastgelegd waaruit het geloof
bestaat. Omdat het geloof 'n mysterie is schiet taal altijd tekort,
ook de dichterlijke taal die is gebruikt voor geloofsbelijdenissen.
Het gezamenlijk uitspreken of zingen van de geloofsbelijdenis is een
traditioneel element van de eredienst. Het versterkt de gemeenschap
van de gelovigen. |
Heilig
Apart, bijzonder, anders dan het gewone alledaagse omdat het een
verbinding met God of het goddelijke symboliseert. Heilige voorwerpen
worden met bijzondere eerbied en respect behandeld. Het voorwerp toont
of stelt iets van God of het goddelijke voor. Op heilige plaatsen
heeft een gebeurtenis plaatsgevonden waarbij de aanwezigheid van God
is ervaren. Heilige mensen hebben in hun leven iets van het
goddelijke laten zien. In heilige handelingen wordt verbinding
gemaakt met God. |
Heilige Geest
Christenen geloven in de drie-ene God: God de Vader, Jezus Christus
de Zoon en de Heilige Geest. Deze drie kunnen niet worden gescheiden
ook al kan de betekenis en werking van ieder worden onderscheiden.
De Heilige Geest staat voor kracht, geestkracht, spiritualiteit. In
het Nieuwe Testament wordt verteld hoe de Heilige Geest in hevige
wind en tongen van vuur de twaalf apostelen bezocht, waarna zij geestdriftig
en in alle talen begonnen te vertellen van hun geloof in Jezus Christus
(Pinksteren). De Heilige Geest wordt vaak als een witte duif afgebeeld. |
Heilige Schrift
Ander woord voor de Bijbel, bestaande uit het Oude (of: Eerste)
en het Nieuwe (of: Tweede) Testament. Het Oude Testament is grotendeels
gelijk aan de Tenach, het heilige boek van het Jodendom. |
|
Hoogfeesten
De grote, belangrijkste feesten van de christelijke kerk: Kerstmis,
Pasen, Hemelvaart en Pinksteren.
|
Kansel
Zie preekstoel. |
|
Kapel
Kleine ruimte, bestemd voor godsdienstige bijeenkomsten. Soms een
deel van een kerkgebouw. Ziekenhuizen, gevangenissen en andere instellingen
beschikken in veel gevallen over een kapel.
|
|
Kathedraal
Bisschopskerk, de kerk waar de bisschop in een bepaald bisdom zijn
'thuisbasis' heeft. In deze kerk vinden in ieder geval de bisschopswijdingen
plaats. Vaak is het ook de kerk waar de bisschop voorgaat tijdens
hoogfeesten.
|
|
Kerk
Zowel de gemeenschap van gelovigen als het gebouw waarin zij samenkomen
voor de eredienst. Ook niet rooms-katholieke geloofsgemeenschappen
worden Kerk genoemd. Bijna alle kerkgebouwen in het Westen beschikken
over een klok, die geluid wordt voor en na de bijeenkomsten van
gelovigen.
|
|
Klooster
Het gebouw waarin leden van een religieuze orde (zusters, broeders,
paters) wonen.Vrouwelijke kloosterlingen worden nonnen of zusters
genoemd. Mannen zijn monniken, broeders of paters.
|
Kruiswegstaties
Afbeeldingen van veertien scènes uit het lijdensverhaal, de kruisweg
van Jezus. In Protestantse kerken worden de kruiswegstaties soms in
de lijdenstijd gebruikt, maar dan in aangepaste vorm. De kruiswegstaties
zijn in iedere katholieke kerk te vinden, soms slechts aangeduid met
kruisbeeldjes. Op Goede Vrijdag maken de gelovigen een rondgang (processie)
langs deze staties om het lijden en sterven van Jezus te gedenken.
Bij iedere afbeelding wordt even stilgestaan (= statie). De veertien
'officiële' staties verbeelden:
- 1. Jezus wordt ter dood veroordeeld,
- 2. Jezus neemt het kruis op zijn
schouders,
- 3. Jezus valt de eerste keer,
- 4. Jezus ziet zijn moeder,
- 5. Simon van Cyrene helpt Jezus
het kruis te dragen,
- 6. Veronica veegt het zweet van
het gezicht van Jezus,
- 7. Jezus valt voor de tweede keer,
- 8. Jezus troost de huilende vrouwen,
- 9. Jezus valt voor de derde maal,
- 10. Jezus wordt van zijn kleren
beroofd,
- 11. Jezus wordt aan het kruis genageld,
- 12. Jezus sterft aan het kruis,
- 13. Jezus wordt van het kruis genomen,
- 14. Jezus wordt in het graf gelegd.
|
|
Liturgie
Samenvattende naam voor verschillende vormen van eredienst.
|
Messias
Hebreeuws voor: 'gezalfde', in het Grieks: 'christus'. Oorspronkelijk
joodse term of titel voor iemand die door een zalving met heilige
olie tot het koningschap werd geroepen, zoals bijvoorbeeld David.
De titel Messias wordt ook gebruikt voor de afgezant van God die nog
komen zal en namens God zal heersen over hemel en aarde. |
|
Missie of Zending
De opdracht van de Kerk om de goede boodschap van Jezus Christus
te verkondigen aan alle mensen. Zie ook diaconie.
|
Monnik
Ongetrouwde man die is ingetreden in een klooster om zich daar
geheel te kunnen wijden aan het gebed en het dienen van God ('ora
et labora': gebed en werk). |
Nieuwe Testament
Het deel van de Bijbel waarin geschreven wordt over het leven,
werken, sterven en verrijzen van Jezus: de vier evangeliën. In het
Nieuwe Testament wordt ook geschreven over de handelingen van Jezus'
leerlingen (apostelen) en over de eerste christelijke gemeenten. Het
bevat brieven van de apostelen (m.n. Petrus en Paulus) en de openbaringen
(visioenen) van Johannes |
Oecumene
Grieks: oikumènè = bewoonde wereld. Met oecumene wordt (het streven
naar) de eenheid van alle christenen bedoeld. Zowel de eenheid tussen
de Rooms-katholieke en protestante kerken, als de eenheid tussen Rooms-katholieke
en de oosters-orthodoxe (Byzantijnse) kerken. |
Oude Testament
Het deel van de Bijbel dat is overgenomen uit de Joodse traditie.
Het bestaat uit de Tora (de vijf boeken die aan Mozes worden toegeschreven:
Genesis, Exodus, Deuteronomium, Leviticus en Numeri), de boeken van
de Profeten en de Geschriften, w.o. de Psalmen. Het Oude Testament
is niet geheel gelijk aan de Tenach, de Joodse verzameling van heilige
boeken. |
|
Pastoraal werker/werkster
Man of vrouw, op hbo niveau afgestudeerd in de theologie, die een
functie vervult in het pastoraat.
|
Peetouders (rk) of Doopborgen (prot.)
Peter en meter, man en vrouw die namens de gemeenschap van christenen
(namens de parochie) beloven de ouders van een dopeling bij te staan
in de gelovige opvoeding van het kind. |
Preekstoel
Lezenaar, vaak verhoogd en versierd, waar vandaan het Evangelie
wordt voorgelezen en wordt gepreekt. Vergelijkbaar met de kansel in
protestante kerken. |
Processie
(Feestelijke) rondgang door een kerk, wijk, dorp, stad of streek,
langs bepaalde (heilige) plaatsen, waarbij bepaalde (heilige) voorwerpen
(relieken) worden meegenomen en getoond, ter ere van een heilige,
Maria, Jezus of ter ere van een overledene. |
|
Raad van Kerken
Overlegorgaan van verschillende geloofsgemeenschappen, zowel protestantse
als de rooms-katholieke ter bevordering van onderlinge samenwerking.
Naast een wereldraad en een landelijke raad zijn er provinciale
en plaatselijke raden van kerken.
|
|
Religieuze orde
Gemeenschap van personen die de geloften van armoede, zuiverheid
en gehoorzaamheid hebben afgelegd. Zij wonen meestal in huizen (kloosters)
bij elkaar. Er bestaan verschillende soorten van dergelijke gemeenschappen,
zowel voor mannen als voor vrouwen.
|
Sabbat
Joodse benaming voor de zevende dag: de dag dat God klaar was
met zijn scheppingswerk. De sabbat begint op vrijdagavond bij zonsondergang
en is een wekelijkse feestdag. De sabbat wordt gevierd met gebed,
gezang, het prijzen van God en een feestelijke maaltijd. De sabbat
is een dag van rust en studie van de Tora. De zondag kan beschouwd
worden als de christelijke variant van de sabbat. |
Sacrament
Een ritueel waarbij met behulp van speciale handelingen, zoals
handoplegging, en tekens, zoals water of olie, de relatie met God
op een speciaal moment in het leven ervaarbaar wordt gemaakt. De Rooms-katholieke
kerk kent 7 sacramenten: het doopsel, de eucharistie, het vormsel,
het huwelijk, de wijding, boete en verzoening en de ziekenzalving.
|
Statenvertaling
De Nederlandse vertaling van de Bijbel die in 1637 in opdracht
van de Staten-Generaal is gemaakt. De Statenvertaling is nog altijd
de officiële Nederlandstalige Bijbel van de Gereformeerde Kerk. De
Statenvertaling heeft een grote invloed gehad op het vertalen van
de Bijbel in het Nederlands, en in het algemeen op de bijbelkennis
in Nederlands. Bovendien heeft ze een grote invloed gehad op de Nederlandse
taal in het algemeen. |
Voorbeden
Gebeden die tijdens een mis of andere kerkelijke dienst of viering
worden opgezegd, waarin de noden van de gelovigen, de parochie en
van 'de wereld' aan God worden voorgelegd. |
|
Zuster
Aanduiding van een medegelovige (prot.) of van een vrouw die lid
is van een religieuze orde (rk).
|
| |
