Allemanskerk gesch. - Allemanskerk beziensw. - Kerken N. Scharwoude - Onze Kerk 100 - School en Kerk - Ouderenzorg

Allemanskerk Bezienswaardigheden

De naam van de kerk van Oudkarspel
De kerk van Oudkarspel heette in de 11e eeuw de Aldenkercha. Later in de Middeleeuwen kwam de kerk van Oudkarspel bekend te staan als de St. Maartenskerk, gewijd aan de heilige Martinus, bisschop van Tours. De officiële naam van de kerk luidt dan ook "St. Maartenskerk", maar hij is in de volksmond bekend als de Allemanskerk, omdat met hulp van alleman de kerk na de brand van 1969 weer uit de as herrezen is.

Het gebouw
Het eerste gebouw (de kapel) was waarschijnlijk van hout. Het allereerste stenen gebouw was grotendeels opgetrokken uit tufdrijfsteen en had een vierkante toren met spits.

De toren van de Allemanskerk
De huidige toren is deels nog uit die tijd (12e eeuw). Dat is onder andere te zien aan de ronde romaanse bogen van ramen en portaal van de kerk. Het schip werd vernieuwd in de 14e eeuw en het koor werd rond 1500 bijgebouwd. Dit is goed aan de gotische ramen te zien met hun spitse bogen. Het huidige gebouw laat deze bouwgeschiedenis goed zien.

Onder het koor bevindt zich een grafkelder van de Heer van Oud Carspel. In het vernieuwde register van 1730 staat onder nummer 11 op de eerste regel: "op het hooge Choor Graf 1-2 de Ingang in de Heer's kelder". In deze kelder werd onder meer bijgezet Joan van Stalburg, predikant te Oudkarspel van 1743 tot zijn dood in 1777.

Op het koor bevinden zich 28 fraai bewerkte grafstenen, waarvan de oudste dateert uit 1574. Een overzicht van de inscripties en nadere gegevens zijn opgenomen in een lijst, die op verzoek beschikbaar is.

De grafschriften zijn oud en de spelling ook. De zerken zijn soms fraai bewerkt.

Hier leyt . Begra / ven . Pieter . Fol / kertsz: Moerbeek /is. Gerust. Den 6 / Novembris /Ao 1638

Hier. Leyt. Begra /ven. Maertgen, / Pieters . Dr: syn / Huysvrow . Is. gerust den. 7. /DecembrisAo 1630

Op de tafel in het koor ligt de bijbel die geschonken werd bij de ingebruikname van de nieuwe hervormde kerk in Noord-Scharwoude in 1934 na het afbranden door blikseminslag van de middeleeuwse kerk van Noord-Scharwoude. Voor meer over de 4 kerken die in Noord-Scharwoude de afgelopen eeuw in gebruik waren bij de Gereformeerden en Hervormden, klik hier.

Het orgel
Net als vele dorpskerken in Noordholland kreeg Oudkarspel pas laat in de 19e eeuw een orgel. In 1873/4 werd een 30-stemmig Adema-orgel geplaatst; één van de mooiste instrumenten uit de omgeving.

Het tegenwoordige orgel is gebouwd door Hubert Schreurs, Orgelbouwer te Amsterdam, op initiatief van Hendrik Timmerman, Organist te Oudkarspel. Het orgel heeft een frans karakter. De goede akoestiek in de kerk.en het bijzondere karakter van het orgel maken de kerk zeer geschikt voor musiceren.Klik hier om de dispositie van het nieuwe orgel te zien, en het kerkraam dat herinnert aan de brand. Klik hier om het oude orgel te zien

Rechts naast het orgel zijn de overblijfselen van een put te zien. Voor de brand was er in het koor een put die zelfs bij grote droogte nog water gaf. Als deze ook opgedroogd was moest water uit de duinstreek gehaald worden. Bij de restauratie is de put niet hersteld. De belangrijke functie ervan behoorde tot het verleden.

De ramen in het koor.
Na de brand werd het koor weer in ere hersteld en werden er vier ramen geschonken door: De Noord-Hollandse Brandwaarborg Maatschappij (links), Houthandel Eecen (rechts), de orgelbouwers Adema-Schreurs en de Groenveldstichting.

Links het Schreurs raam ter herinnering aan het Adema orgel dat in vlammen opging, en het bouwen van het nieuwe (Adema)Schreurs orgel. Rechts het Groenveld raam dat herinnert aan de ondersteunende rol van de Groenveld Stichting die de nalatenschap van de 18e eeuwse burgemeester Groenveld beheert en de opbrengst ten goede doet komen aan de Allemanskerk.

In 2001 kwamen daar twee ramen bij, geschonken door Maartje en Dick Barten.

Zij wilden hiermede hun verbondenheid met de niet meer bestaande of in gebruik zijnde kerkgebouwen in Noord-Scharwoude en hun familieleden die in het verleden onze gemeente hebben gediend tot uitdrukking brengen. Het ontwerp is van Ingeborg van Bleisem en de uitvoering was in handen van glazenier Jan Hoebe.

Voor meer informatie over het totstandkomen van de ramen, klik hier.

Voor een beschouwing over de betekenis van de ramen voor de kerkgemeenschap, klik hier.

In de linker zijbeuk staat een 17e eeuwse smeedijzeren kist, met sierbeslag, deels getordeerde hengsels, een sleutelschild in ruitvorm, met opengewerkte randen met voluten en bladwerk. De vlakken zijn beschilderd met bloemen, de banden met sierpatronen van zaagvormen.

In de rechter zijbeuk is tegen de wand een Doopboom aangebracht. Als een kind gedoopt wordt, komt er een blaadje met zijn/haar naam aan de boom. Als de kinderen afscheid van de kinderdienst nemen en/of bij het verlaten van de basisschool wordt het blaadje aan hen gegeven als teken van de bij hun leeftijd passende grotere zelfstandigheid, ook in het geloof.

De doopboom is geschonken door de weduwe van Ds Gerrit van Arkel, die in de oorlog omkwam bij een treinbeschieting.

In 2002 werd nieuwe verlichting geschonken aan de kerk, in de vorm van klassieke kroonluchters. Deze verlenen de kerk een warmere uitstraling.

In de toren hangt de grote luidklok, met een doorsnede van 129 cm. en een hoogte van circa 133 cm. De klok weegt 1600 kilo en is gemaakt van de oude klok uit 1638, door Petit en Fritsen te AarleRixel. Hij is daarbij voorzien van de oude inscripties:

INT JAER 1638 BEN ICK DOEN MAKEN ENDE TOT OUDCASPEL GEKOMEN VOOREERST HINDRICH JANS VADER EN WILLEM KORNELISEN BOUIS SIN MIN KERCKMEESTERS DOEN GEWEEST SOLI DEO GLORIA ASSUERUS KOSTER ME FECIT AMSTELERDAMI ANNO 1638. TOT OUT CARSPELS KERCK BEHOOR ICK ICK ROEP U TOT GODTS WOORT GELICK EN VERKONDIGE U DIE VRE BEQUAEM ENDE OOCK VREUCHDE U ANGENAEM EN OOCK DROEFHEIT IN STEDE WEEST HIERIN VERDULDICH MEDE".

Uitzicht vanaf de toren van de Allemanskerk
De toren geeft uitzicht over het dorp. Dit uitzicht was zeer karakteristiek. In de 19e eeuw waren langs de dijk zoveel woningen gebouwd dat er geen enkele meer bij kon. Toen ging men op de dichtstbijzijnde eilanden bouwen, die te bereiken waren via bruggetjes over de grachten langs de lange dijk. Hierdoor kreeg het dorp (en de hele Langedijk) een heel karakteristiek beeld van grachten met bruggetjes, dat pas veranderde na de verkaveling (na 1964). Om op de toren te komen moest men een trap met 133 treden en een ladder met 9 sporten beklimmen.

Hierbij foto's van het uiticht naar het noorden nu, en 40 jaar geleden.

Het uitzicht nu van de toren over het kerkdak naar het oosten en naar het noord-oosten

Uitzicht van de toren van de Allemanskerk naar het zuiden. De toren links van het midden is de Ontmoetingskerk, rechts van het midden de St. Jan de Doper. Er is weinig meer te zien van de waterrijke geschiedenis van de Langedijk. Rechts het uitzicht omlaag van de toren naar de parkeerplaats voor de kerk.

Binnen in de toren is de ruimte te zien tussen het dak en het gewelf van de kerkzaal.

Het torenuurwerk

In 1920 kreeg het torenuurwerk, dat oorspronkelijk alleen een uuraanwijzer had, een tweede wijzer.

De klok heeft nog steeds twee wijzers (zie links), maar de toren ziet er heel anders uit dan voor de brand (zie rechts).