De Kerken van Noord-Scharwoude

Allemanskerk gesch. - Allemanskerk beziensw. - Kerken N. Scharwoude - Onze Kerk 100 - School en Kerk - Ouderenzorg

De Oude Nederlandse Hervormde Kerk van Noord-Scharwoude Langedijk is vrij oud. Hoe oud precies is een raadsel. Ook het tijdstip van de stichting der eerste kerken in Langedijk in duister. Aangenomen wordt tot nog toe dat Broek omstreeks 1100 gesticht werd, uitgaande van het feit dat het niet voorkomt in een oorkonde van de Abdij van Egmond uit 1063. De Abdij zelf moet zo rond 950 gesticht zijn. Van daaruit begon de stichting van kapellen in de rest van het gebied, wat toen nog met de naam 'Fresia' werd aangeduid.De naam Holland zou pas na 1100 meer gangbaar worden. De kerk van Broek op Langedijk is waarschijnlijk vanuit Egmond gesticht, de kerken van Oudkarspel Noord-Scharwoude en Zuid-Scharwoude vanuit Schoorl.

Het gebied waar Langedijk ligt werd aangeduid als 'het Scorlewalth aan de overkant van de Rekere'.. Het gebied waar Langedijk ligt werd aangeduid als 'het Scorlewalth aan de overkant van de Rekere'. De Rekere stroomde vroeger langs Koedijk naar de Zijpe toe en werd gezien als de grens tussen Kennemerland en West-Friesland. HetScorlewalth (Schoorlsewoud) lag dus uit de duinstreek vandaan gezien aan de overkant van het water. In het gebied lagen in 1094 ( Klik hier voor de oorkonde bij de schenking van de parochie Schoorl door de bisschop van Utrecht aan het kapittel van de St. Jan in Utrecht) drie kapellen die bij dekerk van Schoorl behoorden, te weten Sudrekercha, Bernarduskercha en Aldenkercha. Hiermee kan Zuid-Scharwoude, Noord-Scharwoude en Oudkarspel bedoeld zijn. Later was de kerk in Noord-Scharwoude aan Sint Jan gewijd. Vandaar dat het dorp ook Sintjanskerspel heette. Kerspel is een ander woord voor parochie. De kerk van Noord-Scharwoude was voor de Reformatie volgens de oorkonde uit 1094 aan Bernardus gewijd, en later aan de Johannes de Doper, zoals veel kerken in waterrijke streken.
Wanneer deze kapel door een stenen kerk is vervangen is ook weer een vraag. De klok die ooit in de kerk heeft gehangen droeg het jaartal 1550. Dat in dit jaar ook de kerk tot stand kwam is aannemelijk. Het moet een kerk zijn geweest die opgetrokken was uit baksteen en rode zandsteen. Hij zal wel niet in één keer tot stand gekomen zijn

De tekening uit 1726 laat zien dat de kerk net als de Maartenkerk (Allemanskerk) in Oudkarspel een verhoogd koor had en een toren zonder spits. Het gebouw was in de tweede helft van de 15e eeuw gebouwd, daarvoor stonden op dezelfde plaats ook al sinds de 10/11e eeuw eenvoudiger kapellen of kerken.

De kerk bezat na de reformatie een uitgesneden preekstoel en een koperen kroonluchter.

. Na de Reformatie was de kerk gewijd aan de gereformeerde eredienst (zoals deeredienst van de latere hervormde kerk werd aangeduid). In het koor zat in de zuidelijke muur aan de binnenkant onder een raam een nis in de muur, omlijst door een spitsboog van + 1.30 m. hoog.

Onderin deze nis was een hardstenen bekken aangebracht, waaruit een gootje door de muur naar buiten ging. Waarvoor dit diende is absoluut onduidelijk. In 1656 was er een eikenhouten preekstoel in geplaatst met vijf prachtige reliëf-panelen met ieder twee afbeeldingen voorstellende de schoonheid, de reuk, het geloof, de hoop, de liefde, de gerechtigheid, de onschuld, de voorzichtigheid, de smaak en de sterkte. De toren en de westelijke zijbreuk sneuvelden in 1859.

Op de nieuwe westmuur die nu het overgebleven kerkgedeefte en koor afsloot verrees een houten torentje. Zo hebben vele Langedijkers de kerk nog gekend. Tot in oktober 1934 een hevig onweer een rigoreus einde maakte aan kerk en inventaris. De klok die een doorsnede van 1.17 m. had, bleef wel behouden, maar moest vanwege de brand worden omgesmolten. De kerk werd in een geheel andere stijl herbouwd in 1935. De omgegoten klok werd door de Duitsers geroofd en is nooit teruggevonden.

De kerk had tot ver in de 19e eeuw geen orgel. Toen dat aangebracht was zag het interieur er zo uit:

Voor een beschrijving van Noord-Scharwoude in een 19e eeuwse Almanak, klik hier

Een bijzonderheid is dat het ook, net als de Grote Kerk in Alkmaar, als pronkstuk een model van een oorlogsscheepje (de zeventiende eeuw?) bezat met 40 kanonnen. Nog meer bijzonder is dat het scheepje nog bestaat, het is te zien in het Maritiem Museum te Rotterdam. In oude beschrijvingen van de kerkte Noord-Scharwoude wordt vermeld dat in 1840 zo een scheepje aanwezig was in zo genoemde kerk. Scheepjes in kerken worden in ons land aangetroffen in steden en dorpen rond de voormalige Zuiderzee en hoofdzakelijk aan de Noord-Hollandse kant. Het waren vaak geschenken uit dankbaarheid. Redding op zee of iets dergelijks. Hoe het scheepje in de Noord-Scharwouder kerk terecht was gekomen is niet duidelijk. Wel was duidelijk dat het sinds ± 1920 verdwenen was. Plotseling duikt het dan weer op. Te zien op een reizende tentoonstelling en in bezit van het Maritiem Museum "Prins Hendrik'' in Rotterdam. Een onderzoek hiernaar leverde het volgende op. In een vergadering van het college van kerkvoogden en notabelen van Noord-Scharwoude van juli 1918 wordt het voorstel gedaan om het scheepje te verkopen. Er is een bod op gedaan van f.600,-. Besloten werd om hiervoor toestemming te vragen aan het Prov. College. In de oktober vergadering wordt hierover nog eens gesproken. De rest van het verhaal is duister. In 1921 was het verdwenen. Verkocht?? Dit is het meest waarschijnlijk. De kerk verkeerde ook toen al in geldnood, en f.600,- was in die tijd veel geld.

De kerk was gebouwd met twee twee in de zijbeuken. In 1858/9 werd de kerk verbouwd, het westelijke deel met de toren werden afgebroken en de kerk ontving een nieuwe westgevel met een klein torentje als bekroning.

Ook het zijaanzicht werd heel anders

Aan het eind van de 19e eeuw was het terrein ervoor kaal en werden er wel openluchtbijeenkomsten gehouden

Links zijn nog wat bomen te zien, die vormden een besloten laantje naar de kerk.

Van de kant van de Dorpsstraat was de kerk door een hek via het bomenlaantje te bereiken.

De kerk lag toen nog helemaal aan de rand van het dorp. Net voor de N.H.kerk van Noord-Scharwoude is klein de spits van de N.H. kerk van Zuid-Scharwoude te zien (de Kooger Kerk). In het midden de R.K. kerk St Jan de Doper, en rechts de Gereformeerde kerk. De Gereformeerde Kerk ontstond in de 19e eeuw en gebruikte in de eeuw erna drie kerkgebouwen. Klik hier voor meer over de eerste 100 jaar van de Gereformeerde Kerk Noord-Scharwoude

De Hervormde Pastorie lag aan de Dorpsstraat, links op de foto.

De kinderen op de foto gingen naar school, voor meer over school en kerk, klik hier

Dit is enige jaren later, als het gebouw rechts vervangen is door het gebouw Concordia

Hier is een foto van de zijmuur van de oude pastorie van de Hervormde kerk.

Op deze plaats werd later het raadhuis gebouwd (No.575.)

Voor de muur zien we een groep jonge lidmaten (aannemelingen) met de dominee B.H. Habbema geheel rechts. Het jaar is rond het jaar 1903.

Staande Zien we 1. Jan Keppel, 2. Hermanus de Geus 5.Piet Scheltus
Zittende: 3. Aafje Langedijk.

In de twintigste eeuw werd de kerk steeds meer ingebouwd, eerst aan de zuidkant door de Oosterstraat, en in de vijftiger jaren van de 20e eeuw ook aan de noordkant.

Het dorp zag er langs de Dorpsstraat ter hoogte van de St Jan de Doper zo uit:

Naar het noorden gezien vanaf de Jan de Doper:

Voor de verkaveling in de 70er jaren was de Langedijk een rijk van 1000 eilanden.

Op die eilanden verbouwden de Langedijkers al eeuwen aardappelen en groenten. Met platte schuiten vervoerden ze de groente naar huis en naar de veiling die sinds het begin van de twintigste eeuw niet meer weg te denken was.

De 'oude' N.H. kerk van Noord-Scharwoude was begin 20e eeuw qua aanblik echt deel van het dorp geworden

Op zondagavond 14 oktober 1934 verbrandde de kerk door blikseminslag.

.

Er wordt besloten tot nieuwbouw en niet tot restauratie. De nieuwe Hervormde Kerk van Noord-Scharwoude werd een gebouw in de typerende kerkbouwstijl van de dertiger jaren. Omdat in die tijd vooral Gereformeerde kerken werden gebouwd wordt deze stijl door velen voor Gereformeerd versleten.

Ook het interieuw is kenmerkend voor de tijd van bouw. De preekstoel stond centraal, met daarboven een orgel waarbij de pijpen zonder omgevende kast in geometrische patronen opgesteld stonden. Voor meer over de muziek in deze kerk, klik hier. De kerkgangers zaten in banken, beneden en als het er veel waren ook op de gallerij. De kerkenraad zat aan weerszijden van de preekstoel, met zicht op de gemeente, zodat het opzicht ook in de dienst vorm kreeg.

In de nieuwe kerk werd met nieuw elan gewerkt, bijvoorbeeld door middel van lekenspelen.

Vanaf de gasfabriek het dorp er voorheen zo uit. Links is de Gereformeerde kerk te herkennen, rechts de nieuwe N.H. kerk.

Vanaf de toren van de N.H. kerk zag het dorp er in de winter zo uit.

Voor de preekstoel in de kerk Ds Pliester met een kerkenraad.

De N.H. kerk werd in de 70er jaren gemeenschappelijk eigendom van de Gereformeerden (die hun kerk afbraken) en de Hervormden. Toen werd de kerk Ontmoetingskerk genoemd. De kerk was toen al helemaal ingebouwd geworden. Op de foto rechts zijn de huizen te zien van de wijk die ten noord-oosten van de kerk verrees.

Op deze luchtfoto is goed te zien hoe Noord-Scharwoude toen al veranderd was. Net boven de vleugel (rechts) is de spits van de Ontmoetingskerk te zien. De molenbuurt is in aanbouw.

Sinds eind negentiger jaren is de Ontmoetingskerk niet meer in gebruik als kerk maar als atelier van een kunstenaar. De Hervomde Gemeente en de Gereformeerde Kerk hebben een federatie gevormd en maken voor hun wekelijkse diensten gebruik van de Allemanskerk in Oudkarspel. Voor kleine en bijzondere diensten wordt ook gebruik gemaakt van de Kooger Kerk.